Автотіркегіш құрылғылары жұмыс барысында едәуір динамикалық жүктемені, түрлі жазықтықта үлкен температура ауытқуларын қабылдайды. Оған қоса, олардың жұмысына түйісуші беттердің үйкелу аймағына абразивтік бөлшектердің түсіп кетуінен қорғалмауы кері әсерін тигізеді.

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. АВТОТІРЕГІШТІ ТАЗАЛАУ ЖҰМЫСТАРЫ 4

1.1. Автотіркегіш корпусы басының бүліну аймақтарын тазарту 7

1.2.  Автотіркегіш корпусының бүліністері және тозықтарын анықтау        жұмыстары 13

2. ТАЗАЛАУ ЖҰМЫСТАРЫНАН КЕЙІНГІ ЖӨНДЕУ ЖҰМЫСТАРЫ 14

2.1. Жұту аппаратын шығару, тасымалдау және вагонға орнатуға арналған агрегат 16

2.2. Жартылай вагондардан жүк түсіруге арналған роторлық вагонаударғыш жұмысына автотірегіштің әсері 25

ҚОРЫТЫНДЫ 26

ҚОЛДАНЫЛҒАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 27

КІРІСПЕ

Автотіркегіш құрылғылары жұмыс барысында едәуір динамикалық жүктемені, түрлі жазықтықта үлкен температура ауытқуларын қабылдайды. Оған қоса, олардың жұмысына түйісуші беттердің үйкелу аймағына абразивтік бөлшектердің түсіп кетуінен қорғалмауы кері әсерін тигізеді.

Бөлшектердің және олардың геометриялық формаларының күрделі конструкцияда орындалуы жасау, жөндеу технологиясының, бақылау және сынау жүйесінің деңгейін жоғарылатуды талап етеді.

Автотіркегішке түсетін біршама бойлық және көлденең жүктеме пойыздың жолдың қисық учаскесіне енген кезінде немесе одан шыққан кезінде, темір жол төсемі пішінінің сұрыптау станциялары мен жоталарындағы күрт өзгерісі кезінде, пойыз орнынан қозғалған және тежелген кезде пайда болады. Автотіркегіш бөлшектерінің материалдарындағы  асқан  жүк     сонымен  қатар  жинақталған  вагондар  тербелісінің синхронды еместігінен туындайды. Бұл жерде осы әсер тербеліс өшіргіштерінің гидравликалық типі де, фрикциондық та типі де ақаулы болғанда қатты білінеді. Сонда барлық негізгі бөлшектерге асқын күш түсіп қана қоймайды, олар қарқынды түрде тоза бастайды. Тіпті вагондардың өздігінен ажырап кетуі, құрылғының кейбір тетіктерінде кейбір жерлердің үгіліп түсуі мүмкін, деформацияның, жарықтардың, қирап бүлінулердің пайда болуы мүмкін.

Айнымалы таңбалы жүктемелердің туындауы жарықтардың, сынықтардың одан әрі дамуына әкеледі. Кейде морт сыну жағдайлары кездесіп қалады, бұл әсер етуші күштердің, климаттық және басқа да факторлардың жайсыз ықпалымен және сондай-ақ, кристалдық құрылымның ішкі ауытқулары мен кемшіліктерімен анықталады.

Көптеген бөліктердің күрделі пішіні де ішкі кернеулердің әсіресе ауысу беттерінде шоғырлануының табиғи көзі болып табылады.

Жоспарлық және ағымдық жөндеулердегі жөндеу және ауыстырудың негізгі себебі бөлшектердің тозуы болып табылады.

Кейбір жағдайларда, айталық, бөлшектердің  жергілікті, біржақты тозығы пайда болған жағдайда, аралық автотіркегіш бастарының орналасу биіктіктерінің рельс деңгейіне қарағандағы өзгерісінде, сондай-ақ күштік пайдалану факторларының күрт өзгерісі кезінде жұмыстық бөлшектердің қарысып қалуы, сынуы, басқа да бүліністердің болуы ықтимал. Бұл орайда үйкелуші беттерде кейбір аймақтарында бұдан былай түйіндесуші беттердің тозуын үдете түсетін қажалыс пайда болуы мүмкін.

Автотіркегіш механизмінің және жұту аппаратының бүліністері шамадан тыс ауыр пойыздарды алып жүру кезінде, сондай-ақ сұрыптау жоталарында вагон баяулатқыштарының сапасыз жұмысында ұлғая түседі.

Автотіркегіш құрылғысы бөлшектерінің ақаулары мен бүліністерін көзбен көруге де, бақылаудың қосымша құралдарының, айталық, лупаның, дефектоскоптың, шаблонның, т.б.  көмегімен де анықтауға болады.

1. АВТОТІРЕГІШТІ ТАЗАЛАУ ЖҰМЫСТАРЫ

1.1. Автотіркегіш корпусы басының бүліну аймақтарын тазарту

Жергіліктітоттану, шаң, кір, қыраудантүзілгенжұқажолақтүріндегіжиналмаларсияқтысыртқысипаттықбелгілерінеқарай, тазалап, жумастанбұрын-ақжарықтардыңболуыықтималорындарынанықтауғаболады. Осыдан соң барып оларды мұқият қарап, жан-жақты тексереді.

Автотіркегіш корпусы басының бүліну аймақтарын тазартып алған соң оларды лупамен қарайды. Табылған жарықтарды бүкіл орнығу тереңдігімен және көрініп тұрған екі ұшынан 15-20 мм алыстатып алып тастайды. Жарық жиектерін ашып алу қолдық немесе пневматикалық қашаудың көмегімен, электр-доғалық немесе газ-қышқылдық кесу арқылы және станокта жону арқылы орындалады.

Автотіркегіш корпусының негізгі ақауларына (26-сурет)  төмендегілер жатқызылады:

Көмейдің (зев) соққылық қабырғасы мен үлкен тістің бүйір қабырғасы арасында сондай-ақ осы қабырға мен үлкен тістің тартымдық жағы арасында түзілетін бұрыштардағы жарықтар 1;

құлып пен құлып ұстағышқа арналған ойық бұрыштарындағы жарықтар. Бұл жарықтар бір беттен екінші бетке ауысу аймақтарында кернеудің шоғырлануының нәтижесінде пайда болады, өйткені, өнім контуры қабырғаларының жанасу радиустары белгіленген радиустарға қарағанда жиі төмендеп кетеді. Пайдаланудан көретініміз, автотіркегіш корпусының 42,5 % осы жарықтардың болуынан жарамсыз болып қалады.

автотіркегіш басының соңдыққа (хвостовик) ауысу орнындағы 4  және тартым қамытының сынасына арналған тесік қабырғасындағы  6 жарықтар. Бұл аймақтағы бүліністер морт келеді және көп жағдайда тұйықтағыштың тозуынан түзіледі. Тұйықтағыш қалыңдығының кішіреюі соңдықтың тіреулік бетінің тіреулік тақтамен әсерлесуден тозуы 7 нәтижесінде және тесік қабырғасының тозуынан және жиырылып қалуынан 5 болады. Бұл тесіктің тозуының негізгі себебі ауыр жүкті пойыздарда әсер ететін бойлық күштердің едәуір ұлғаюы болып табылады. Олардың ең үлкен мәндері қолданылмақшы металдың ағымдық шегінен асып кетеді. Сондықтан, күшейтілген автотіркегіш корпусындағы сыналық бірігуді неғұрлым мықтырақ шарнирмен ауыстырады;үлкен және кіші тістің тартымдық және соққылық бетінің тозықтары 2 вагондардың бойлық динамикасын нашарлатады және олардың өздігінен ажырауына себеп болуы мүмкін. Корпустың тартымдық беттерінің соққылық розетка ойықтары бетімен түйісу орындарындағы тозықтары 8 автотіркегіш корпусы осінің вертикал және горизонтал жазықтықтарда ауып кетуінен болады. Вагондардың төмен радиусты қисық жолмен өтуінде және әсіресе рамасының консольдік бөлігінің ұзындықтары әртүрлі вагондардың автотіркегіш осі жылжып кетеді және бірінші кезеңде автотіркегіш корпусының вертикал қабырғалары тозуға ұшырайды. Белгілі бір тозық деңгейіне жеткен қабырға беріктігі жеткіліксіз болып қалады және соңдық горизонтал жазықтықта иіле бастайды және осы орында жарық пайда болады. Осыған ұқсас жағдай вертикал жазықтықта байқалады: жол пішінінің күрт өзгерге тұстарынан өтерде автотіркегіштердің ілінісу контурында қарысып қалуы орын алады. Осының нәтижесінде вагондардың бірінің автотіркегіш соңдығы тартымдық қамыт арқылы жоталық арқалықтың жоғарғы бөгетіне тіреледі де, вагонды көтере бастайды. Бұл соңдықтың иілуіне немесе аралық автотіркегіштің маятниктік аспаларының сынып кетуіне әкеледі. Автотіркегіш корпусының зерттеулерінен байқалғанындай, соңдықтары жарылып кеткен немесе сынған автотіркегіш корпустарының 60 %-ында сонымен бірге технологиялық сипаттағы ақаулар да кездеседі (ұштықтың әрқабырғалылығы).

Автотіркегіштің басының соққылық розеткаға тірелетін бетінің тозығы 3 пойыздың белгілі бір қалыптарындағы жұту аппараттары тиімділігінің жеткіліксіздігінен пайда болады. Олардың энергия сыйымдылығы толық пайдаланылған соң кинетикалық энергияның артық бөлігі жұту аппаратымен сіңірілмеген қалпында қалып қояды да, автотіркегіш корпусының басынан тікелей розетка бедері мен вагон рамасына беріледі.

Көмейдің үлкен тіс жағындағы бұрыштардағы вертикал жарықтарды бөлшектеуден кейін олар үлкен тістің сыртқы қырларының  горизонтал жазықтығына шығып кетпейтін болса ғана дәнекерлейді. Егер, құлыпқа арналған ойықтың жоғарғы бұрышындағы жарықтарды бөлшектеу корпус басының горизонтал бетіне шығып кетпейтін болса, ал құлып ұстағышқа арналған ойықтың жоғарғы бұрышындағы жарықтарды бөлшектеу үлкен тіс жағындағы жоғарғы қырдан асып кетпейтін болса ғана және құлып пен құлып ұстағыштың төменгі бұрыштарындағы ашылған жарықтың ұзындығы 20 мм-ден аспайтын болса ғана құлып пен құлып ұстағыш бұрыштарындағы жарықтарды бөлшектеуді іске асыруға болады.

Корпус басының соңдыққа ауысу жеріндегі жарықты, егер олардың 5 мм-ден асатын тереңдігінде ұштық қабырғаларының көлденең қимасы бөлшектеуден соң ең кемінде 25 % кішірейетін болса ғана дәнекерлеуге болады.

Төмен легирленген 2ОГЛ-Б, 2ОГФЛ болаттарынан жасалған автотіркегіш корпусындағы жарықтарды дәнекерлеу Э42А, Э46А, Э5ОА типтік электродтарын қолдану арқылы жүргізілуі тиіс. Пісіру сапасын жоғарылату үшін пісіру алдында автотіркегіш корпусын 250-300 0С температураға дейін қыздыру қажет, одан балқытылған металдың адгезиясы жақсара түседі және қалдықтық термиялық кернеу төмендейді.

үлкен және кіші тістердің соққылық және тартымдық беттерінің және көмейдің соққылық бетінің тозықтарын, балқытылатын металл бұрыштардағы дөңгелектенуге 15 мм-ден жақын келмейтін және ПВ 250 қаттылыққа ие болатын жағдайда қалпына келтіреді. Металдың ПВ 450 қаттылығына ие болуы үшін ОЗН-400 электродтарын, ПП- ТН5ОО ұнтақтық сымын, легирлеу құралдары бар пластина тәріздес электродтарды қолданған орынды.

Соңдық тұйықтағышының (перемычка) тартымдық қамыт сынасының тақалу жағындағы және ұштықтың шетжағындағы бетін, тозған тұйықтағыш қалыңдығы СА-3 автотіркегіші үшін 40 мм-ден және СА-ЭМ автотіркегіші үшін 44 мм-ден кем болмаған жағдайда балқытуға болады. Бұл беттерді қалпына келтіру үшін УОНИ 13/85 маркалы электродтарды пайдалануға болады.

Қазіргі кезде СА-3 автотіркегіші соңдығының тұйықтағышын Т682 қондырғысында электр-күлді пісіру арқылы қалпына келтіру технологиясы әзірленген. Мұндай технология тұйықтағыш қалыңдығы 40 мм-ден төмен болғандағы түрлі жарықтары, ыдыраулары және тозықтары бар автотіркегіш корпусы ұштықтарын қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Жөндеу тұйықтағышты термиялық немесе механикалық әдіспен толық кесіп тастап, ойықты балқыту, артынан механикалық өңдеуден өткізуді білдіреді.

Қондырғы электр энергиясының үздіксіз берілісін қамтамасыз ету үшін жеке фидерден қоректенеді. Пісіру кезінде диаметрі 4 мм-лік Св-08Г2С маркалы легирленген пісіру сымын және балқу мундштугын – 20 болатынан әзірленген, сыртқы диаметрі 15 мм, ішкі диаметрі 5 мм, ұзындығы 500мм-ге жуық тұтас созылған түтікті қолданады. Пісіруді АН-8 маркалы флюс қабаты астында жүргізеді. Қондырғы жиілігі 50Гц болатын 380 кернеулі токтан жұмыс істейді. Доғаның кернеуі 50-52 В болады. доғаның қозуын жеңілдету үшін кокиль негізінің түбіне диаметрі 20-25 мм-лік, ұзындығы 20-30 мм-лік болат шыбығының кесіндісін төсейді. Балқыған түтікті мундштукты саңылауды флюспен толтыра отырып, қалта түбінен 40-50 мм қашықтыққа қояды. 800 А жуық токпен пісіру

үрдісі 18-20 мин-ке созылады. Тұйықтағышты жалпы қалпына келтіру уақыты 45 мин шамасын құрайды.

Ішкі кернеулерді шығару және металл құрылымын жақсарту мақсатында автотіркегіш соңдығын термиялық өңдеуге жібереді: бөлшекті 920 0С температураға дейін қыздыру; 3 сағат бойы ұстау және 300 0С температураға дейін ауада салқындату; 640-650 0С температураға дейін қыздыру арқылы жоғары температуралық босату; осы температурада 4 сағ дейін ұстау және ауада салқындату.

Автотіркегіш корпусының тозған беттерін қалпына келтіру үшін жартылай автоматты және автоматты пісіру қондырғыларын, сондай-ақ жатқызылған тілімше тәріздес электродпен балқыту әдісін қолданады.

Автотіркегіш бөлшектерін жатқызылған тілімше тәріздес электродпен балқыту технологиясы балқытылуға тиіс бетке 9 (27-сурет)  қалыңдығы электрлік доғаның ұзындығын (шамамен 4 мм) анықтайтын түйіршіктелген флюс 8 қабатын түсіруді білдіреді. Балқытылатын бетті горизонтал күйде немесе балқыған металл электродқа ағып кеткен жағдайда қысқа тұйықталу болмас үшін  балқыту басынан бір жаққа қарай 2-3 о

көлбеулікпен жатқызады. Флюске пішіні мен көлемі балқу бетінің контурына сәйкес келетін болат тілімше түріндегі электродты 7 орналастырады. Пластина тәріздес электродтың бір ұшын ұстатқыштың көмегімен пісіру тогы көзінің сымымен жалғайды, ал осы ток көзінің екінші (кері) сымын арнайы пісіру стөлі немесе стенді арқылы – балқытылатын бөлшекпен жалғайды.

Тілімше тәріздес электродқа балқыту кезінде балқыту үрдісінің ойдағыдай өтуін және балқыған металдың оттегімен тотығудан қорғауды қамтамасыз ететін қож (шлак) ваннасын түзу үшін қажетті мөлшерде (қабат қалыңдығы шамамен 12-15мм) осындай маркалы флюс қабатын түсіреді.

Балқыту білігінің, әсіресе жалпақ беттерді балқыту кезіндегі қалыптасу сапасын жақсарту мақсатында флюс қабатының үстіне балқыған металл мен флюске салмақ түсіріп қысатын мыс немесе графит тілімшесін 2 жатқызады.

Доға бөлшектің балқушы бетімен 5 аймағында немесе электродты орнату кезінде балқушы тетік пен тілімше тәріздес электрод арасына себілетін металл үгінділері мен жоңқаларының көмегімен түйіндесетін пластина тәріздес электродтан ток алады.

Пісіру тогын тұйықтаған кезде жоңқалар балқиды да, электр доға қоздырылады. Электрод жиегі бойымен жылжи отырып, доға оны және флюсті балқытады. Электродтың горизонтал бөлігін балқытқаннан кейін үрдіс оның иілген ұшында 1 жалғасады. Технологиялық жасақтау жинағына тұрақты флюс қабатын 3  түзуге арналған  флюс ұстатқыш құрал 4 кіреді.

Бұл тәсілмен балқыту үрдісі толық автоматтандырылған. Қолмен тек қосымша операциялар ғана орындалады. Балқыту өнімділігі қолмен балқытуға қарағанда шамамен 22 % көбейеді. Тозған беттерді тозу төзімділігі өте жоғары металмен балқытуға болады, балқыған металдың сапалы түрде қалыптасуы, аздаған механикалық өңдеудің жасалуы қамтамасыз етіледі, бұл станоктық өңдеу операцияларын ажарлау шеңберімен тазалауға ауыстыруға мүмкіндік береді.

Басқа тәсілдермен балқытылған автотіркегіш корпусының беттері механикалық өңдеуді қажет етеді. Ол үшін зауыттар мен деполарда тиісті жабдықтары бар әмбебап фрезерлеу, жону, ұрғылау станоктарын қолданады. Станок-жартылай автомат (28 — сурет) корпусты бір рет орнату ретінде-ақ ілінісу контурының бетін, көтергіш білікшесіне арналған тесікті, соңдық тұйықтағышы мен жетжағын өңдеуге мүмкіндік береді.

Мұндай станокта 14 корпустық бетті өңдеуге болады. Станоктың тұғыры (станина) 12, келесі қондырғылары: 21 – ілінісу корпусын өңдеуге арналған, 19 көтергіш білікшесінің тесіктеріне арналған; 14 – тартымдық қамыт сынасына және ұштықтың шетжақтық бөлігіне арналған тесік қондырғысы; станок жұмысына қажетті салқындатушы эмульсия мен станок жүйесіндегі майды беріп тұратын сорғылық станциялары болады.

Сонымен бірге станок тұғыры бір мезгілде автотіркегіш корпусы үшін орнатушы кондуктор да болып табылады. Тұғырдың горизонтал бетінде технологиялық база болып табылатын екі тіректі қатты рама 20 болады, ол автотіркегіш корпусының қондырғылардың кескіш бастарына қарасты орналасуының дұрыстығын анықтайды. Жылжымалы шарлық тіректің 16, бұрама жұптарымен 11 және күштік пневмоцилиндрмен 13 іске қосылатын иінтіректердің 7 көмегімен автотіркегіш корпусы тұғырда өңдеуге қажетті қалыпта берік орнығып тұрады.

Контурдың жұмыстық беттерін өңдеуге арналған қондырғы электр қозғалтқыштардан болатын жетегі бар агрегат болып табылады. Жылдамдықтар қорабы 10 бір жағымен (төменгі) тірек-тақтаға 9, ал екінші жағымен (жоғарғы) – кронштейнге 1 бекітілген вертикал таратушы білікті 8 айналдырып, қозғалысқа келтіреді. Таратушы біліктің 2 ілінісу контурының жұмыстық беттерін өңдеуге қажетті төрт кескіш басы 3, 4, 5 және 6 болады. Кескіш бастар ригель түрінде орындалған, бір ұшы жоңғымен жабдықталған, ал екіншісі таратушы біліктің тістегершігімен ілінісіп тұрады.

Автотіркегіш корпусын өңдеуге арналған станок-жартылай автомат Көтергіш білігіне арналған тесіктерді өңдеу қондырғысы жұмыстық емес күйден жұмыстық күйге ауыса алатын бағанға 17 ұстатылған арнайы блоктан тұрады. Блок шпинделіне екі жоңғысы 18 бар қалып қойылады. Соңдықтың тұйықтағыш немесе шетжақтық бөлігі тесігінің бетін өңдеуге арналған қондырғы тұғырға топсамен ұстатылған сақина тәріздес тұйықталмаған люнеттен 15 тұрады. Жоңғысы бар кесуші бас корпус соңдығының тесігі бойынша бойлық бағытта да және соңдық шетжағының радиусы бойынша да қозғала алады.

1.2.  Автотіркегіш корпусының бүліністері және тозықтарын анықтау жұмыстары

Тексеруді үлкен тістің ұшының бүкіл биіктігі бойынша жүргізеді. Ол үшін шаблонды бір жағымен кіші тіс бұрышына, ал екіншісін үлкен тіс ұшына келтіреді. Егер шаблон жиегі үлкен тіс ұшына тақалмай кіші тіс бұрышына тікелей өтіп ететін болса, демек, көмей кеңіп кеткен.

Вертикал немсе горизонтал жазықтықта көмейдің кеңеюі немесе автотіркегіш соңдығының бойлық өстен 3мм асып кететін майысымы анықталған жағдайда корпусты алдын-ала 800-850 0С температураға дейін қыздыра отырып, түзету қажет. Артынан корпус қимасы бойынша біркелкі қызуы үшін оны пеште 1 сағ бойы ұстайды. Егер автотіркегіш корпусында деформация аймақтарында дәнекерленбеген немесе бұрын дәнекерленген жарық табылатын болса, онда бұндай корпус жарамсыз болып табылады. Қыздыру   кезінде   көміртектің   және   легирлеуші   қосылыстардың   жанып   шығуын болдырмау үшін автотіркегіш корпустарын, қалпына келтіру пештерінде және бейтарап атмосферасы бар пештерде қыздыру қажет. Ал түзетуді түзетілетін аймақтың кемінде 650 0С температурасында аяқтау қажет, бұл қалдықтық термиялық кернеу мен жарықтардың түзілуін болдырмау үшін орынды.

Майысқан көмей мен соңдықтарды түзету көптеген кәсіпорындарда қалыпты пресс астында жүргізіледі. Бұл түзетудің тиімділігі төмен. Сондықтан, престің тұғырдан, орнықтыру кондукторларынан және қысу көпірлерінен тұратын жетілдірілген конструкциясы әзірленіп, қолданысқа енгізілді. Қозғалыс кезінде көпірлер корпус бетімен жанасады, олардың беттеріне сәйкес өздігінен орнатылады және түзетуді орындайды. Алдын-ала автотіркегіш корпусының көмейіне көмейдің нормадан тыс тарылуын болдырмайтын шектеуші тақтайша қойылады.

Автотіркегіштің ілінісу механизмін бөлшектеп тастаған соң оның барлық бөлшектерін өтпелік және өтпелік емес шаблондардың көмегімен өлшейді. Өлшеу нәтижелері бойынша жөндеу көлемін белгілейді. Ілінісу механизмінің бүліністері мен тозу беттерін пісіру және балқыту арқылы жояды. Тозу төзімділігін арттыру және қиын балқитын қабат үшін ПП-ТІ-1350 және ППТН500 ұнтақтық сымын, сондай-ақ жатқызылатын тілімше тәріздес электродты пайдалана отырып жартылай автоматты балқыту әдісін қолданған орынды болады.

Бұл әдісті құлыптың 1 тұйықтау бетін қалпына келтіруде қолданған жөн (29- сурет). Құлыптың кішірек көлемді, біршама күрделі пішінді қалған тозған беттерін 3, 5, 6, қолмен балқытады. Сигналдық өскін4 сынғанжағдайдаалдын-алаәзірленгенжаңасынқиыстырыпбалқытады, алсақтандырғышқаарналғантиегі 2 сынғанда, құлыптатесікойып, оғанжаңатиктіқондырады. Тесіктіңтегістелгенжиектерібойыншақұлыптыңекіжағынанжаңатиекқояды.

Құлыптыңбалқытылғантұйықтаубетінөнімділігіжоғарыболғандықтаннегізіненвертикал-фрезерлікстаноктардаөңдейді, немесеегеу-пневматикалықмашиналарынқолданады.  Құлыптың     тұйықтау  бетін  өңдеу  белгілі  бір  қиындықтарды  туғызады, өйткені, бұл бет 5о көлбеулікке ие болады (жиектен құлыптың ортасына қарай). Сондықтан, мұндай беттерді өңдеу үшін егеу станогына орнатылатын арнайы қондырғы әзірленген.

Бүгілген құлып ұстағыштарды арнайы қалыпта 820-900 0С температураға дейін қыздыра отырып, түзетеді, бұл операцияны біршама төмен еңбексыйымдылықпен сапалы орындауға мүмкіндік береді.

Құлып ұстағыштың жарықтарын 7, 11  дәнекерлеу (29, б — сурет) және тозған 8, 9,10 және 12 беттерін балқыту олардың күрделі пішінді болуына байланысты қолмен жүргізіледі. Бұл жағдайда құлып ұстағышты пісіру жұмыстарына қолайлы күйде орналастыруға арналған жабдықтарды пайдаланады. Механикалық өңдеуді вертикал- фрезерлік станокқа орнатылатын жабдықтарда жүргізеді.

Иіндері майысқан құлып сақтандырғыштарын қызған күйінде пресс астында арнайы қалыптарды қолдана отырып түзетеді. 13 беттер (29, в- сурет) және тиек астына келетін бетті 2 түзетуден кейін электрлік балқыту арқылы қалпына келтіреді. Механикалық өңдеуде жоғарғы иіннің шетжағының өңделу сапасына аса назар аударады, өйткені, құлыптың өздігінен ажырауын болдырмайтын сақтандырғыш жұмысының сенімділігі осыған байланысты болады.

Көтергіштің тозған 14, 15, 16 беттерін (29, г-сурет) және көтергіш білігінің бетін 17 балқыту арқылы жөндеу (29, д-сурет) негізінен арнайы құрал-жабдықтарды қолдана отырып, қолмен пісіру арқылы, ал механикалық өңдеу – вертикал-фрезерлік және басқа да станоктарда жүргізіледі.

Жөндеуден кейін ілінісу механизмінің тетіктерін шаблондармен тексеріп, жинау

үшін құрастыру стендіне жібереді және автотіркегіш корпусына орнатады. үлкен тіс жағындағы қабырғада орналасқан қалтаның төменгі бөлігіндегі тірекке көтергішті жоғарыға қарай үлкен бармақпен кигізеді. Құлып ұстағышқа арналған терезеге құлып ұстағышты қарсы салмақпен алдыға қарай енгізіп, ұзынша тесігімен тиекке іледі. Құлыпқа арналған терезеге құлыпты тиегіне алдын-ала кигізілген сақтандырғышымен бірге қондырады. Бұл жерде ол өзінің тірегіне сүйенетін болуы және сақтандырғыштың жоғарғы иіні кіші тіс жақтағы ішкі қабырғадағы сөреге жатқызылуы тиіс. Бұл қабырғадағы тесікке сыртынан құлыптағы ұзынша тесік арқылы өтіп, құлып көтергішінің квадрат тесігіне кіретін көтергіш білігін кигізеді. Көтергіш білігінің шұңқырына корпус қабырғасындағы тесік арқылы тығындық бұрандама салады да, сомынмен бекітеді. Алдын-ала бұрандама басының және сомынның астына фасондық тығырық орнатып, бұрандама басы мен сомын қырларына бүгіп кіргізеді.

Механизм жиналуының дұрыстығын құлыпты қалта ішінен қолмен қысу арқылы тексереді, жібере салғанда құлып бұрынғы күйіне еркін оралуы тиіс. Сонымен бірге құлып ұстағыштың қозғалғыштығын тексереді. Механизмде ажырату кезінде ілінісіп қалудың болмауын көтергіш білігін бұрау арқылы тексереді.

Жұту аппараттарының, жегу және тіреу құрылғыларының жөндеуі

Жоспарлық жөндеу кезінде жұту апараттарын тетіктерінің техникалық жай-күйін тексеріп анықтау үшін бөлшектейді. Жұту аппараттары үшін ТІР-1-САЗ типтес арнайы престерді қолданады.

Бөлшектеу кезінде тартымдық бұрандаманың кесінділік бөлігі ұшының жапсырмасын  кесіп  тастайды.  Аппаратты  тартымдық  бұрандаманы  қысу  және  босату

үшін преске орнатады, содан соң сомынды ашып, жұту аппаратынан болған жүктемені алып тастайды. Қазіргі кезде жүк вагондарының жұту аппараттарын жөндеу бойынша ағындық желі қарастырылған, ондағы арнайы жабдықталған позицияда жапсырманы жоңғымен кесіп тастайды. Бөлшектеп алған соң барлық тетіктерді тексеріп, ақауларын анықтайды. Аппарат горизонтал күйінде гидравликалық преспен сығымдалады, тарту бұрандамасының сомынын бірнеше рет бұрап тартады да, шпиндельге орнатылған жоңғымен  фасканы    кесіп  тастайды.  Егер,  корпус  өңешінің  қабырға  қалыңдығы  18 (күрделі жөндеу кезінде) және 16 мм-ден (деполық жөндеуде) асатын болса, немесе фрикциялық сына орналасқан аймақта жарықтар мен тарылу болатын болса, онда корпусты жарамсыз санайды.

ЦНИИ-Н6 жұту аппаратының корпусын жөндеу кезінде өңеш пен негізде серппелерге, қысу өзектеріне және оларға арналған тесік қабырғалары үшін тірек бетін балқытуға болады.

Ш-1-ТМ жұту аппаратының корпусын жөндеу барысында егер күшейткіш жапсырмамен бірге қосынды ұзындығы 120 мм-ге дейін болатын болса, технологиялық тесіктердегі жарықтарды дәнекерлеуге рұқсат етіледі. Дәнекерлеу алдында корпусты 250- 300 0С температураға дейін қыздырып алады.

Резеңке-металдық Р-2П жұту аппараты күн сәулесінің тікелей түсуінен және резеңке бөлшектерді жеп қоятын жанар-жағар май материалдарымен түйісуден қорғауды қажет етеді, ол материалдар жөндеу кезінде ауыстырылуы тиіс.

Нормадан тыс мөлшердегі тозықтары бар фрикциондық сыналарды (қабырға қалыңдығы Ш-1-ТМ аппараттары үшін 17 мм-ден, ал Ш-2-Т аппараттары үшін — 32 мм асатын) қалпына келтірмейді.

Технологиялық үрдістердің көп еңбекті қажет ететіндігі және күрделілігі салдарынан тозған фрикциондық сыналарды, сығымдау конустарын және сығымдау тығырықтарын әсте қалпына келтірмейді, жарамдыларымен ауыстырады.

Отырып қалған серіппелерді рессорлық ілінім серіппелері тәрізді жөндейді.

Тартушы бұрандамалардың бұрандалық бөлігін 35 мм ұзындықта балқытуға болады. Ол үшін бүлінген бұранданы токарлық станокта кесіп алады да, осы аймақты балқытып, жаңа бұранда сызығын шығарады. Түйіспе бұрандаманың басынан немесе бұранда сызығынан 30 мм-ден жақын болмаған жағдайда ғана бұрандаманың жаңа бөлігін электр-контакттық және газ-престік пісіру арқылы жапсырып пісіруге рұқсат етіледі. Бұрандаманың басына таман тозған бетін, егер, тозық көлемі диаметрі бойынша 5 мм-ден аспайтын болса балқытады.

Құрастырылған жұту аппаратының биіктігі 568 мм-ден аспауы қажет.

Жөндеуге түскен тартым қамыттарын кірден, сырдан тазалап, шаблонмен тексеріп шығады.

Біріктіру тақтайшаларындағы жарықтарды 3 (30, а-сурет), бұрандамаларға арналған құлақшалардағы жарықтарды 1 пісіріп дәнекерлеуге рұқсат етіледі. Қамыттың тартымдық жолақтарындағы жарықтар 5 жөндеуге келмейді, өйткені, пісіру жіктері тартушы күштерге төтеп бере алмайды. Осындай себеппен 2 және 7 жарықтарын да егер олар тартым жолағына шығып кететін болса дәнекерлемейді. Қамыттың артқы тіреулік жағындағы, бас бөліктің ойық төбесіндегі және білікке арналған тесік қабырғасындағы 4 және 6 тозған беттерін балқытып жөндейді.

Тартымдық жолақтарды, олардың 8 тозық аймағындағы қалыңдығы СА-Э автотіркегіші үшін 20 мм, ал ені 95 мм-ден және СА-ЭМ автотіркегіші үшін сәйкесінше 22 мм және 115 мм-ден кем болмаған жағдайда балқытып жөндеуге рұқсат етіледі. Сынаға арналған тесік тұйықтағышының 9 тозығын, осы жердегі тұйықтағыш қалыңдығы 45 мм- ден кем болмаған жағдайда балқыту арқылы жөндейді.

Шектік тозықтарды қолмен немесе жартылай автоматты пісіру арқылы флюс қабатының астында немесе қорғау газы ортасында ұнтақтық сым қолдана отырып пластина тәріздес электродпен жөндейді. Қамыт беттерін, оны балқыту үшін ыңғайлы қалыпта ұстауға мүмкіндік беретін пісіру манипуляторының көмегімен балқытып жөндейді.

Балқытып жөндеген соң беттерді механикалық өңдеуге береді, содан соң шаблондармен тартымдық қамыттың негізгі көлемдерін өлшейді.

Орталық бөліктері тозған цилиндрлік беттерді және жақын тұстағы бүйір беттерді тақтаның орталық бөлігінің қалыңдығы 55 мм-ден (күрделі жөндеу кезінде) кем болмаған жағдайда балқытуға болады. Балқыту алдында негізгі металдың бағыттаушы металмен ұстасуын жақсарту мақсатында және герметикалық кернеулерді төмендету мақсатында тіреулік тақталарды 250-300 0С температураға дейін қыздыру қажет. Тақтаның кез-келген бөлігіндегі жарықты дәнекерлеуге бола бермейді. Балқытқаннан соң тіреулік тақталарды механикалық өңдеуге жібереді (орталық бөлігіндегі қалыңдығы 58-59 мм болуы тиіс). Көмекші тақтайшадағы тозған беттерді тозық қалыңдығы 5 мм-ге дейін болған жағдайда балқытады.

 

30-сурет. Тартымдық қамыттағы (а), соққылық розеткадағы (б) және орталықтандырушы арқалықшадағы (в) тозу және бүліну аймақтары


 

Соққылық розеткамен біріктірілген алдыңғы тіректер 11 және 12 беттер бойынша автотіркегіш корпусымен және маятниктік аспа бастарымен әсерлесу салдарынан, 13 бет бойынша тіреулік тақтамен әсерлесу салдарынан бүлінеді (30, б-сурет). Оларды балқыту арқылы, соңынан механикалық өңдеумен бірге қалпына келтіруге, ал 11 беттерінің 5 мм- ден асатын тозығында қаңылтыр тілімін жапсырып пісіруге рұқсат етіледі. Сонымен бірге 10 жарықтарын, оларды алдын-ала бөліп алып дәнекерлеуге рұқсат етіледі, бірақ розеткадағы ондай ақаулар саны үштен артық болмауы тиіс. Орталықтандырушы арқалықшаның тозған 14, 15, 16 және 17 беттерін қалпына келтіруді (30, в-сурет) егер, ақау тереңдігі 10 мм-ден аспайтын болса, балқыту арқылы жүргізеді. 16 тіреулік беттің тозуын қалпына келтіру үрдісін тездету мақсатында қаңылтыр тілімін тығыз қиыстырып пісіруге рұқсат етіледі. Балқытылған беттерді механикалық өңдеуге береді. Осы мақсатта вертикал-жону станоктарын қолдану орынды саналады. Жарықтары бар маятниктік аспалар жөндеуге келмейді. Тірек басының тозған жерлерін олардың осы жердегі биіктігі 18 мм-ден кем болмаған жағдайда және балқушы метал білігін салар кезде кесіліп кетпес

үшін балқытылған металл аспа өзегіне 3-5 мм жетпейтін жағдайда балқытуға болады. 38ХС болатынан әзірленген маятниктік аспаның тіреулік беттерін балқыту кезінде аспаларды 250-300 0С температураға дейін қыздырып алу қажет. Балқытылған беттер өңдеуге жіберілуі қажет.

Жөндеп, шаблондармен тексеріп алған соң автотіркегіш құрылғысының барлық бөлшектеріне аталған жөндеу кәсіпорнына берілген таңба түсіріліп, жөндеу орындалған күн жазылады. Таңба әрбір бөлшектің белгілі бір жеріне басылады. Мысалы, қабылданған автотіркегіш корпусындағы таңба корпус басының ұшынан 80 мм қашықтықта тұруы тиіс (барлық ескі таңбалар жойылуы тиіс).

Қабылдаудан соң барлық автотіркегіш құрылғысының бөлшектерін бояйды.

Автотіркегіш құрылғысын жөндеу кезінде қолданылатын шаблондар

Шаблондар (бақылау калибрлері) автотіркегіш құрылғысының берілген бөлшегінің көлемін өлшеуге арналған. Олар қазіргі ҚЖМ ЦВ бекіткен техникалық талаптарға сәйкес келуі және жылына кемінде 1 рет тексеріліп тұруы тиіс.

Әрбір шаблонның белгіленген нөмірі және белгілі бір қолдану саласы болады. Мысалы, 821р-1 шаблоны автотіркегіш басы көмейінің енін тексеруге, 827р шаблоны – тізбектелу контурын  тексеруге, 892р және 893р – кіші тіс  ұзындығын  және көмейдің соққылық қабырғасынан үлкен тістің тартымдық бетіне дейінгі қашықтықты өлшеуге арналған.

833р шаблонымен сақтандырғышқа арналған тиектің тұрған күйін және диаметрін, 852 – құлып қалыңдығын, 800р-1 – сақтандырғыш кескінін, жоғарғы иіннің қалыңдығы мен ұзындығын, тесік диаметрін, 9) 6 – құлып ұстағыштың жалпы кескінін, 861р-м – сына тесігін және СА-3 автотіркегіші қамыты ойығының биіктігін, 920р – қалып ұзындығын және оның бас бөлігіндегі ойығын, 778р және 781р – маятниктік аспа бастарының арақашықтығын, оның өзегінің диаметрін, бастарының қалыңдығы мен енін, 82р – Ш-1- ТМ, ЦНИИ-Н6 жұту аппараттарының габариттік мөлшерін, т.б. тексереді. 820р шаблоны құрастырылған автотіркегіштегі сақтандырғыштың өздігінен ажырауды, механизмді ажыраған күйде ұстап тұруды, қысылған автотіркегіштердің ажырау мүмкіндігін болдырмаудағы жұмысын тексеру қызметін атқарады.

2. ТАЗАЛАУ ЖҰМЫСТАРЫНАН КЕЙІНГІ ЖӨНДЕУ ЖҰМЫСТАРЫ

2.1. Жұту аппаратын шығару, тасымалдау және вагонға орнатуға арналған агрегат

Вагон жөндеу кәсіпорындарының өндірістік учаскелерінде автотіркегіштерді вагондардан шығарып, оларды түрлі өзі қозғалатын арбашалардың көмегімен жөнделгендердің орнына қояды. Автотіркегіштерді орнату және тасуға арналған бұрылмалы және жылжымалы көтергіштерінің бірнеше ұялары болады. Вагоннан жұту аппараттарын шығару және оларды вагонға орнату үшін электр-кар 6 шассиінде құрастырылған, консольді агрегаттың жұмыстық күйінде ұстап тұратын ұштық гидравликалық тірегі 10 бар бұрыштық консольмен 8 жабдықталған жылжымалы агрегат жасалған (31-сурет). Консольде жұту аппаратын орналастыруға арналған алаңшасы 2 бар телескоптық гидравликалық көтергіш 9 орнатылған. Шассиде аккумуляторлық батареялар 4, электр қозғалтқышы және тиісті гидрожүйесі мен басқару пульті бар гидрожетек (сорғылық станция) 7 орналасқан.

Агрегат жұту аппаратын қысуға арналған, басқару пультімен шлангі 3 арқылы жалғанған гидравликалық тасымалы преспен 1 жабдықталған.

Автотіркегіш құрылғысын жөндеуге арналған алаңдар әдетте 4-12 орынға арналған бұрылмалы ұялары бар жылжымалы немесе стационарлық стендтермен, ұсақ тетіктерді тасымалдауға арналған өзі қозғалатын, өзі жүк түсіретін арбашықтармен, жуу машиналары және қайнату машиналарымен, пісіру агрегаттарымен, магнит-ұнтақтық дефектоскопия жүргізуге арналған қондырғылармен, жиектегіш-стендтермен, жұту аппараттарын бөлшектеу-жинауға арналған престермен, қыздыру пештері бар, түзетуге арналған престермен (әдетте ұста цехында орнатылады), егеу машиналарымен жабдықталған. Оған қоса, өндірістік учаскелер соғу, көлденең-жону, вертикал және вертикал егеу, токарлық, радиустық-бұрғылау, жұлу-егеу станоктарымен, сондай-ақ құлыпты, шинаны және басқа бөліктерді өңдеуге арналған арнайы құрал-жабдықтармен жабдықталған. Жөндеу әдістері ағындық және ағындық емес болуы мүмкін.

Орындалатын жұмыстардың сипатына қарай еңбек қорғау талаптарын қамтамасыз ету мақсатында үрлеу-сору желдеткіштерін, диэлектрлік қолғаптарды, қорғау көзілдіріктерін, жұмыс киімдерін, кілемшелерді т.б. қолдану қажет.

Жүк вагондарының шанақтарын жөндеу

Жүк вагондарының бүлінушілігін төмендету және вагон паркінің сақталуын қамтамасыз ету проблемасының халық-шаруашылық маңызы өте зор. Бұл проблеманың шешімі тасымалдау жоспарының орындалуына, жүк шығындарын болдырмауға, пойыз қозғалысының қауіпсіздігін арттыруға және вагон жөндеу шығындарын азайтуға мүмкіндік береді.

Вагондардың ағымдық ажыратумен жөндеуіне (ААЖ) түсу деректерінің талдауы вагон шаруашылығына енгізіліп жатқан ұйымдастыру-техникалық шаралар кешеніне қарамастан, вагондардың түрлі себептермен ажырау саны төмендемей, тіпті өсіп отыр. Бұл төмендегі бірнеше себептерге байланысты:

  • вагон пайдалану қарқындылығының жоғарылауы;
  • жылдамдығы жоғарылаған маневрлік жұмыстардың орындалуы;
  • коррозияға төзімділігі жеткіліксіз конструкциялық материалдардың қолданылуы;
  • тиеу-түсіру жұмыстарының қызу жүргізілуі.

Вагон пайдалану қарқындылығының жоғарылауы барлық кезеңде тасымалданушы жүк көлемдерінің күн санап өсуінен және вагондардың жеткіліксіздігінен болды. Осы мақсатта пойыздардың техникалық қызмет көрсетуінсіз кепілдік учаскелері ұзартылып, пойыз жылдамдықтары өсірілуде. ҚЖМ жарлықтарымен бұрын жасалынған вагондардың жүк көтергіштігі арттырылды.

Нәтижесінде РФ жолдарында вагондардың орташа тәуліктік жүрісі өзге елдердің жолдарына қарағанда көбірек, ал вагон айналымы (бір жүк тиеуден екіншісіне дейін) біршама төмен. Әрине, бұл вагондардың техникалық жай-күйінде көрініс береді.

Жылдамдығы жоғарылаған маневрлік жұмыстардың орындалуы қажет етілген вагон ағындарын өткізу қажеттігінен болады. Көптеген бағыттарда станциялық сұрыптау дөңестері ең жоғарғы өткізгіштікке ие болды және пойыз қалыптастыру және жөнелтуді баяулата бастады.

Сондықтан, вагондардың дөңестен түсіру және клиенттер жолындағы маневрлік жұмыстарды орындау барысындағы бүлінушілігінің жоғарылау себебі төмендегілер болып табылады:

  • қазіргі нормалармен салыстырғанда жоғарылаған вагон ұрылысы жылдамдығы;
  • дөңестік, дөңес астылық және маневрлік жолдар профилінің техникалық талаптарға сай келмеуі;
  • жүк жөнелтушілердің жүк тиеу және бекіту шарттарын бұзуы.

Темір жолдарды техникалық пайдалану ережелері (ТПЕ) бойынша, маневрлік жұмыс    кезіндегі,    оның    ішінде    оларды    дөңестен    жіберу    барысындағы    вагон ұрылыстарының  жылдамдығы  9  км/сағ  аспауы  қажет.  Дегенмен,  тексеру  нәтижелері дөңестен төмен жіберу кезінде ағытпалардың көбі дөңес астылық парктерде вагондармен

9  км/сағ-тан  жоғары  жылдамдықта  соқтығысатынын,  ал  кейбір  ағытпалар  15  км/сағ дейінгі жылдамдықта соқтығысатынын көрсетті.

Дөңестік таратып беру және дөңес астылық жолдар профилінің техникалық талаптарға сай еместігі де вагондардың бүлінушілігіне біршама әсер етеді. Бірқатар станциялардың дөңес астылық жолдарының көлбеулігі 2 % шамасында, ал аунақшалы мойынтірегі бар вагондар үшін үдету көлбеулігі 1 % болып табылады демек, дөңес астылық жолдардың көпшілігі үдетуші болып табылады. Бұл дөңес астылық  баяулатқыш позициясынан шығарылған 1-2 км/сағ жылдамдықтары бар ағытпалар 200-300 м учаскелерінде жылдамдықтарын 10 км/сағ жылдамдыққа дейін өсіруі мүмкін және алдыңғы тұрған ағытпалармен ұрылысып, зақымданады. Осыған ұқсас бүліністерге маневрлік құрал жұмысындағы кемшіліктер себеп болады, олар вагонның ойдағыдай тежелуіне қажетті күшпен қамтамасыз ете алмайды, ал кейбір жағдайларда керісінше, вагондардың тежеу позицияларында ығыстырылуына, тіпті олардың рельстен шығып кетуіне алып келеді.

Вагон шанақтары бүлінушілігінің жоғары деңгейі сонымен бірге осы кезге дейін қолданылып келген төмен легирленген 09Г2, 09Г2Д, 10Г2БД болаттары беріктігінің және коррозиялық тұрақтылығының жеткіліксіздігімен де түсіндіріледі. Оларды болашақта 15Г2СФД, 16Г2АФД, 14ХНДФ және басқа да бірқатар болат түрлерімен ауыстырады.

2.2. Жартылай вагондардан жүк түсіруге арналған роторлық вагонаударғыш жұмысына автотірегіштің әсері

Жартылай вагондардың ағаш материалдарын тасымалдау кезіндегі бүлінушілігіне әсер етуші факторлардың тағы бірі – жүктің вагон бойынша орналасу схемасы. Вагонның жүк көтергіштігін пайдалану дәрежесін жоғарылату мақсатында, ағаш материалдарын көбінесе жүк шетін шетжақтық есіктердің қимасына шығарып жүктейді. Есіктер бұл жағдайда бүйір қабырғаларға қысылып тұрады да, шанақтың қақырауынан болатын барлық салмақ тіректерге, олардың вагон рамасына біріктіріп пісірілген аймағына түседі, содан барып, бұл аймақта жарық пайда болады және тіректер рамадан бөлініп қалады. Бұндай жағдайды болдырмас үшін жүк пакеттері байлауының және ағаш тіректерді тарту дұрыстығын қадағалау қажет.

Жартылай вагон шанақтарының үйілме жүктерді экскаватормен және грейфермен тиеу кезіндегі бүлінушілігі өте жоғары. Мұндай жұмысқа шөміш сыйымдылығы 3м3 аспайтын экскаваторлар жіберілуі тиіс.

Еңбек өнімділігін арттыру және жоғарғы байламның бүлінушілігіне жол бермеу мақсатында экскаватор жүргізушісі шөмішті шанақ үстінен өте жоғары көтеріп, шөмішті ашады. Бұл жағдайда жүк өте жоғары биіктіктен түседі де, люк қақпағын, шанақ қаптамасын және тіректерді олардың көлденең және шүберіндік арқалықтармен түйісу орындарында зақымдап өтеді.

Бұл қирауларды болдырмас үшін тиеу ережелері қарастырылған, ол ереже бойынша шөміштен бір люк қақпағына бірдей тасталынатын жүк салмағы 5 т аспауы тиіс. Люк қақпақтарына алдын-ала қалыңдығы 300мм-ден кем болмайтын ұсақ кесекті жүк қабатын сеуіп тастаған жағдайда жүкті 7 т дейін тастауға рұқсат етіледі.

Жүк тиеуді шөміштің және ашылған кездегі оның түбінің жоғарғы байламды соғып кетуін болдырмас үшін оның ең төменгі биіктікте ашылу жағдайында жүргізу қажет.

үйілме жүктерді түсіру люк арқылы немесе грейферлердің көмегімен орындалады.

Грейфермен түсірудің еңбек өнімділігін шөмішті толық толтыру есебінен арттыру

үшін грейферді жүкке лақтырады. Бұл кран жебесі бұрылып болмаған кезде болып өтеді, сондықтан, ашық грейфердің жартылай вагонның жоғарғы байламына немесе қаптамаға соғылуымен бірге жүреді. Шанақтағы жүктің төменгі бөлігін түсіру кезінде жақтардың қабысуынан көбінесе көлденең арқалықтардың горизонтал сөрелері зақым алады.

Барлық осы қиындықтар жүк тасымалдау кезінде жатып қалған немесе тоңданып қалған жүктерді түсіру кезінде көбейе түседі.

Жүк түсірудің тағы бір жаппай жүргізілетін түрі вагонаударғыштарда түсіру (32- сурет) болып табылады. ең көп  қолданылатыны роторлық вагонаударғыштар,  оларда вагон өз осіне қарасты 180 0 бұрылады.

Бұру кезінде вагоны бар платформа өз массасының және арбаша серіппелерінің әсерінен орнынан түседі, бұл жағдайда бүйір қабырға вагон аударғыштың 1 аудару қабырғасына жанасады. Нәтижесінде шанақ деформациясы (тарылуы), тіректердің бүгілуі, пісіру жіктерінің, есіктердің жоғарғы құлыптарының бүліністері пайда болуы мүмкін.

Бұл бүліністер бүйірлік аудару қабырғасының шанаққа тигізетін әсерімен түсіндіріледі. Оған: аудару қабырғасының шанақтың бүйір қабырғасына дейінгі арақашықтығының үлкендігі ©; құлатудың жоғары жылдамдығы; құлату қабырғасындағы болатын резеңке армировканың 2 жай-күйі; шанақ қабырғаларының жоғарғы байламдарының тіреулерге 3 және құлату білеуіне (брус) олардың деңгейі бойынша дұрыс орналаспауы салдарынан, әрі рессорлық жинақтардың вагон еңкейген кездегі түрліше иілуі салдарынан бірдей түспеуі себеп болады.

Алдымен жартылай вагонның бір бүйір қабырғасының жоғарғы байламы жоғарғы тіреудің құлату білеуіне сүйенуі (құлату қабырғасына қарама-қарсы жақтан) болады.

Содан соң рессорлық жинақтардың түзелуі және жоғарғы байламның құлату білеуі бойымен сырғуы болады, ол жерде шанақ пен элементтердің, әсіреее шетжақтық есіктер мен жоғарғы құлыптың майысуы пайда болады.

Осы бүліністерді болдырмау мақсатында, құлату қабырғасына қарама-қарсы жақтағы жоғарғы тіреулердің ені 730 мм-ден, ал әрбір тіреудің ұзындығы 0,8 м-ден кем болмауы тиіс. Тіреулердің жалпы саны немесе олардың қосынды ұзындығы, жартылай вагонның жоғарғы байламына ұзындығы 0,8 м болатын бір тіреуден түсетін салмақ төрт осьті жартылай вагон үшін 0,1 МН ((10 тс) аспайтындай болып анықталады.

Вагонаударғыштың құлату қабырғасының беті қалыңдығы (b) 100 мм-ден кем болмайтын қатпарланған резеңке тақтамен 2 көмкеріледі. Оған қоса, жартылай вагон шанағы мен вагонаударғыштың тіреулік жабдықтары арақашықтығы (а) қатаң түрде реттеледі.

Жүк түсіру кезіндегі шанақ бүлінуінің барлық аталған себептері жүк тасымалдау кезінде жатып қалған немесе тоңданып қалған жүктерді түсіру кезінде күшейе түседі. Жүктерді қопсыту үшін түрлі тербелістерді вагон шанағына беретін дірілдету машиналары қолданылады. Ол үшін вибромашинаны айталық, жоғарғы байламда еркін орнатады. Вибромашиналарды пайдалану мүмкіндігін анықтайтын негізгі параметр вагонның еріксіз тербелуінің үдеуі болып табылады. Оның шамасы вагонды сақтай отырып үдеулердің жоғарғы шегін шектейтін жүктің физикалық-механикалық қасиеттеріне және вагонның көтерме элементтерінің геометриялық сипаттамасына байланысты болады.

Дегенмен, жүктерді вибромашиналар көмегімен қопсыту жоғарғы байламдағы және тіректерді көлденең арқалыққа біріктіру аймақтарындағы пісіру жіктерінің бұзылуына, жоғарғы байлам мен тіректердің негізгі металында жарықтардың пайда болуына, түрлі жинақ бірліктеріндегі бұрандалық бірікпенің босауына әкеледі.

Жүк ағынының үзіліссіздігін қамтамасыз ететін тағы бір әдіс түрі оларды әртүрлі конвекциялық жылыжайларда қыздыру болып табылады. Жүгі бар жартылай вагон элементтерінің 100 0С аса температураға дейін қызуы шанақтың пісірілген конструкциясының майысуын, металдың  ескіруін, жоғарылаған  коррозияны  тудырады, тежегіш жүйесіндегі резеңке тығыздағыштар бүлінеді, букса тораптарынан сұйықталған ЛЗ-ЦНИИ майы аға бастайды.

Конвекциялық жылыжайлардағы жылу тасығыштар ретінде түрлі энергия тасығыштардың жану өнімдерін және калориферлерде қыздырылған Ауа қолданылады.

Бұл фактордың әсерін төмендету үшін жүктің және конструкцияның қыздырылуы шектеліп, қыздыру температурасының уақытын шектеумен бірге 0 0С-тан 1300С температура аралығында төрт режимге бөледі.

Жартылай вагон шанақтарының жөндеуі Деполық және күрделі жөндеу бойынша басшылық талаптарына және вагон жөндеу кезіндегі пісіру және қызыру бойынша нұсқаулыққа сәйкес [ 18 ] жүргізіледі.

Жартылай вагондардың күрделі жөндеуі вагон жөндеу зауыттарында ағымдық- механикаландырылған желілерде үш кезеңмен жүргізіледі: бірінші кезеңде вагонды алдын-ала бөлшектеу және жуу жүргізіледі, екінші кезеңде элементтерді түзету және жарамсыздарын алып тастау және үшінші кезең – вагон құрастыру жұмыстары. Барлық жұмыстардың негізгі көлемі жылжымалы жөндеу машиналарының көмегімен орындалады.

Швеллердің 10мм асатын жергілікті майыспаларын түзетуді жоғарғы байламның нығайтпасын шығару арқылы жүргізеді.

Жоғарғы байламның жарықтары мен тозықтарын 15.2-суретте көрсетілгеніндей, пісіру арқылы, соңынан бұл аймақты сыртқы бұрыштық жапсырмамен нығайту арқылы жөндеуге рұқсат етіледі.

Жоғарғы байламның жарамсыз бөлшектерін ауыстыруда аралық тіректер арасында бір түйіспе ғана жүргізуге рұқсат етіледі.

Тіректерді жөндеу кезінде қораптық қимадағы шанақ тіректерінің тереңдігі 30мм- ге дейінгі кейбір майыспаларын жарық болмаған жағдайда қалдыра беруге  болады. Әдетте мұндай майыспаларды периметрі бойымен пісіріп шыға отырып, жапсырмамен жабады.

Астау тәріздес қимадағы тіректерде пайда болған қиманың 50 % асатын сынығы, жарығы, бүлінген жердің шанақтың төменгі байламының жоғарғы жиегінен ең көбі 300мм-лік қашықтықта орналасқан жағдайында тақталардың қалыңдығының 30 % асатын немесе 20 мм-ден асатын кесігінің таттануы кезінде тіректі оның ақаулы жерін төменгі байламнан 300 мм кем емес биіктікке қиып алып тастап, жаңа бөлікті пісіріп біріктіру арқылы жөндеуге рұқсат етіледі. Бұл жағдайда түйіспелік пісіру жігі периметрі бойынша дәнекерленген 6 мм қалыңдықтағы жапсырмамен күшейтіледі.

Мұндай  әдіспен  қатар  тұрған  екі  ақаулы  тіректі  жөндеуге  рұқсат  етілмейді  – олардың біреуі жаңасымен ауыстырылуы тиіс.

Тіректердің майысуында жартылай вагонның орталық бөлігіндегі сомалық тарылуы немесе кішіреюі 30 мм-ге дейін, ал бір қабырғасында – 15 мм-ге дейін  болуы керек. Бұрыштық тіректердің қимасындағы кішірею немесе тарылу 10 мм-ге дейін болуы тиіс.

Кейбір жерлерінде 15 мм-ден асатын майыспалары бар металл қаптаманы түзетіп жөндейді. Қаптамада ұзындығы 100 мм-ге жететін жарық бар болған жағдайда, оларды күшейткіш жапсырма қоймай-ақ пісіру арқылы жөнге келтіреді.

100 мм-ден асатын жарықтарды шанақтың ішкі жағынан қалыңдығы 4 мм-лік күшейткіш жапсырма қою арқылы бүкіл периметрі бойымен дәнекерлей отырып жөндейді. Күшейткіш жарықты әр жағынан ең кемі 30 мм-ге жауып тұруы қажет. Тіректер арасындағы жөндеуге түсетін арақашықтығы 1000 мм-ден кем емес жарық саны екіден аспауы қажет. Бұл жағдайда екі жарықты ауданы 0,3 м2 аспайтын бір жапсырмамен жөндейді.

Металл қаптамада ұрылма түзілген жағдайда оның жиектерін түзетіп, шанақтың ішкі жағынан күшейткіш жапсырма орнатады, периметрі бойымен сырт жағынан тұтас жікпен, ал ішкі жағынан әр жерінен пісіріп дәнекерлеп шығады.

Ұрылмадан пайда болған сәулелік жарықтарды қалдыруға болмайды және жөндеу кезінде ұрылманың жырымдалған шеттерін қиып тастау қажет. Екі тірек арасындағы аралықта жөнделетін ұрылманың саны екіден аспауы тиіс, бұл жағдайда олардың қосынды ауданы 0,3м2 дейін болуы қажет.

Металл қаптаманың коррозиялық бүліністері негізінен ішкі бетте бірнеше тиеу- түсіру циклдерінен кейін едәуір ылғалдылығы бар тасымалданатын жүктің агрессиялық элементтерімен әсерлесу салдарынан коррозияға қарсы жабын бұзылған кезде пайда болады.

Қаптаманың табақ бетінің қалыңдығының 30%-нан асатын коррозиялық бүліністі қалыңдығы 4мм болатын жапсырма қою арқылы жөндейді. Сонымен қатар, қаптаманың ені 400мм-ге дейінгі бір бөлігін аралық тіректер арасындағы бүкіл ұзындыққа немесе вагонның бүкіл  ұзындығы бойынша  ауыстырып, жіктерді тіректерге  келтіре  отырып, жөндеуге болады.

Жабық вагондардың бүлінушілігі мен жөнделуі

Жабық жүк вагондары атмосфералық жауын-шашыннан қорғауды қажет ететін даралай жүктердің, пакеттелетін және үйілме жүктердің тасымалына арналады.

Даралай жүктерді жабық вагондарға тиеп-түсіру үрдістері электр тиегіштерді қолдана отырып жүргізеді. Оларды жүгі бар вагонға кіргізіп, маневрлейді және жүк орналастыруды орындайды.

Тиегіштер көлемі және бұрудың өте жоғары радиусы вагон ішіндегі маневрді қиындатады, сондықтан,  тиегіш  кейде  жүгімен  бірге есік ойығының тіректеріне, алынбайтын жабдыққа және қабырға қаптамаларына тиіп кетеді.

Биік пакеттерді тиеп-түсіру кезінде оларды қаттап жинау кезінде шатыр элементтерінің майыстырып қалуы мүмкін жағдай. Оған қоса, тиеу техникасы еден тақтайларын, әсіресе есік ойығы аймағында көп зақымдайды.

Сондықтан, вагонды сақтау мақсатында тиегіштердің әсеріне бірқатар шектеулер белгіленген. Мысалы, шанақ ішіндегі жұмыс кезінде бір доңғалақтан еденге түсетін ең

үлкен жүктеме 22 кН (2,2 т) аспауы қажет.

үйілме жүктерді, әсіресе астықты тасымалдау кезінде, оның пойыз қозғалысы режимі өзгерген кездегі «сусып кетушілігі» салдарынан тіректерге, әсіресе, шетжақтық қабырға тіректеріне жоғарылаған қысым түседі, бұл олардың және сонымен бірге есіктердің майысуына жиі әкеп тірейді.

Тіректер мен қабырғалардың жөндеуі жартылай вагон жөндеуіне ұқсас талаптар мен технология бойынша жүргізіледі.

Жабық жүк вагондарының тұтас металл шатырларының коррозиялық бүлінушілігінің деңгейі де өте жоғары. Вагон жөндеу зауыттарында (ВЖЗ) шатырды вагоннан шығарады, барлық жарамсыз бөлшектерін алып тастайды, шатыр бөлшектерінің коррозиялық бүліністері металл қалыңдығының 1/3 бөлігінен аспауы тиіс. Бүліністер бұдан үлкен болған жағдайда барлық бөлшектерді жаңасымен ауыстырады.

Тоттану ең қарқынды жүретін орын шатырдың жұқа беттік қаптамасы, доғалар ( 34-сурет)  және  стрингерлер  2  арасындағы,  сондай-ақ  пісіру  жіктеріндегі  саңылаулар  (саңылаулық коррозия) болып табылады. Бұған әлсіз антикоррозиялық қорғаныс, пісіру жұмыстарының төмен сапасы себеп болады.

Шатырдың көбірек бүлінетін аймақтарына: шатырдың еңістері 1, шатырдың ортаңғы бөлігі, әсіресе тиеу люктері 4 айналасындағы орындар жатады. Шатыр еңістеріндегі коррозиялық бүліністер шатыр қаптамасының байламға түйіскен жеріндегі саңылаулық коррозияның дамуынан болады. Бұл жерлерде ылғал жиналады. Оған тасымалданатын жүктердегі агрессиялық заттар еніп кетуі мүмкін. Люктердің жарамсыз қақпақтарын 5 тиеу люктері жабылуының герметикалылығын қамтамасыз ету мақсатында ақау сипатына қарай сол жерде жөндейді немесе жаңасымен ауыстырады.

Шатырды ішінен қалыңдығы 8 мм фанермен немесе ағаш-талшықты тақтамен 6 көмкереді. Пайдалану барысында қатты шірігендіктен, оларды ауыстыруға тура келеді.

Қазіргі кезде  ішкі ағаш  қаптаманы шаңдату  әдісімен түсірілетін  6 полимерлік материалға ауыстыру мәселесі қарастырылуда. Олар шатырды тасымалданатын жүктің әсерінен, демек іштен болатын тоттанудан да қорғауға мүмкіндік береді, шатырдың беріктік қасиетін күшейтеді және ішкі жабын түсіру шығындарын төмендетеді.

Жабық вагондардың күрделі жөндеуі кезінде еден төсемін толық ашады. Жарамсыз тақтайларды жаңасымен немесе жөнделгендерімен ауыстырады. Вагонның шеткі аймақтарында тақталарды шахматтық тәртіпте жіктерін швеллер сөрелеріне келтіріпорналастырады. Еден төсемін нығайту үшін есік ойығы маңында оны кедір- бұдырланған темірмен жабады.

Есіктерді күрделі жөндеу кезінде шығарып алады. Есік каркасын түзетеді, 200мм ұзындықтағы тереңдігі 10мм-ге дейінгі кейбір жатық майыспаларды түзетусіз қалдыруға болады.

Есік тіректерінде екі жарықтан немесе сынықтан аса жөндеуге рұқсат етілмейді, оларды күшейткіш жапсырма қойып пісіру арқылы жөнге келтіреді.

Қимасының 50% -нан асатын, швеллердің жоғарғы тақтасынан 200мм-ге дейінгі биіктікте тұрған жарықтары мен сынықтары бар тіректерді жартылай вагондардағыдай жөндейді.

Жайдақтардың бүлінушілігі және жөнделуі

Жайдақтардың бүлінушілігіне қатты әсерді тиеу-түсіру жұмыстарын жүргізу әдістері болып табылады.

Өзі қозғалатын жүктерді (автокөліктер, трактор, т.б.) тиеу және түсіру көбінесе платформа борты сүйенетін арнайы аппарельдер бойынша жүргізіледі. Доңғалақты немесе шынжыр табанды техниканы бортқа енгізу кезінде борт деформациясын болдырмау үшін бортқа сақтандырғыш ағаш қалқан төсеу қажет, бұл талап әрдайым орындала бермейді.

Кейде шынжыртабанды техниканы дұрыс орналастыру үшін оны бұрып қояды, бұл еден төсемінің бүлінуіне әкеп соқтырады.

ҚОРЫТЫНДЫ

Жайдақтардың бүлінушілігі сусымалы жүктерді түсіру кезінде өте жоғары болады. Осы мақсатта грейферлік тиеуді, экскаваторларды, бульдозерлерді қолданады. Еден жартылай вагондардағыдай жүктің төменгі қабатын түсіру кезінде шөмішпен зақымданады. Бұл жағдайда еден тақтайларының сынуы және еденнің металл байламдары майысуы мүмкін болады. Сусымалы жүктердің көлемі үлкен болған кездерде жайдақтарды бульдозерлермен босатады: олар аппарельдердің шетжақ тұсынан жайдақтарға еніп, оның бойымен қозғала отырып, жүкті итереді. Бұл жағдайда бульдозер еден төсемін зақымдай отырып жұмыс істейді, ал келесі жайдаққа ену кезінде шетжақтық борттарды жиі зақымдайды, олар майысады, шарнирлер мен және тіреулік кронштейндер сынады. Күрделі жөндеу кезінде шанақтың жинақ бірліктерінің жоғары деңгейде тозуын ескере отырып, барлық борттарды шығарып, еденді толық ашады.

Жайдақ бүліністеріне борттардың майысуы, сынуы және жарылуы, борт ілгектерінің бүліністері, борт кронштейндерінің иілуі және сынуы, сондай-ақ еден тақтайларының бүліністері жатады.

Майысқан металл борттарды пресс астында түзетуге береді.

Борт қаптамасының беттеріндегі көлденең жарықтарды, бөлшектеуден кейін олар борт қимасын ең көбі 30 % ғана кішірейтетін болса, ал металл қалыңдығы пісіру жіктерін түсіру орындарында 3 мм-ден аз болмаса ғана пісіруге рұқсат етіледі. Пісіру жіктерін борт қаптамасының бет жағынан тазалайды және қалыңдығы 3-4 мм-лік пішіндік жапсырмалармен ең азы 50 мм-ге жабады.

Жөндеуден соң және бортты орнатқан соң олардың вертикал жазықтықтағы қисықтығы борттардың бүкіл ұзындығы бойынша 4 мм-ден, ал 50 мм ұзындықтағы кейбір қисықтығы 6 мм-ден аспауы қажет. Горизонтал жазықтықта кейбір жерінің қисықтығы 8 мм-ге ғана жетуі тиіс.

Борттардың және жабық борттағы арматуралық бұрыштықтар арасындағы саңылаулар 5 мм-ге дейін болуы қажет. Бұл жағдайда, кейбір жердегі саңылаулар 500 мм- ден аспайтын ұзындықта 7 мм-ден аспауы тиіс. 7-ден 12 мм-ге дейінгі саңылауларды 800 мм-ден аспайтын ұзындықта борт жиегінің ішкі жағынан қалыңдығы 4 мм-лік металл жолақтарын жапсырып пісіру арқылы қалпына келтіреді.

Жұмыстық күйдегі бойлық борттардың шетжақтары арасындағы саңылаулар 5 мм- ден асырылмауы қажет.

Түрлі саңылауларды жоюға қойылатын осындай қатаң талаптар тасымалдау кезінде сусымалы жүктердің шығынын болдырмау қажеттігімен түсіндіріледі. Еден плаформаларын жөндеу бүлінген тақтайларды ауыстыру және оларды тығыздауды білдіреді. Платформа еденін жонылған ширексіз тақталардан жинайды. Еден төсемін қалыңдығы 55 + 3 мм және ені 130 мм-ден кем болмайтын тақтайлардан жинау қажет. Жиналған төсемді бет жағынан бұрандамалары бар бұрыштықтармен бекітеді, ал жоталық арқалыққа еденнің әрбір тақтайын арқалықтың екі жағынан да арнайы қапсырма-шегемен және бұрандамамен ұстатады. Жаңа жайдаққа және күрделі жөндеу кезінде жаңғырту жоспары бойынша жоталық арқалық үстіне орталық бөлігінде бұдырланған металл жолақтан тұратын ағаш-металл төсемді, сондай-ақ раманың жоталық және бүйір арқалықтары арасына қысқа тақтайларды орнатады.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.Багуц В.П., Тюрин В.Л. ”Многоканальная телефонная связь на железнодорожном транспорте”, М..., Транспорт, 1988

2.Голиков Е.Е., ”Проектирование многоканальной связи на железнодорожном транспорте”, М..., Транспорт, 1981

3.Марков М.В., Михайлов А.Ф. ”Сети и электросвязи на железнодорожном транспорте”, М..., Транспорт, 1988

4.Худов В.Н., Фельдман А.Б. ”Избирательная телефонная связь на железнодо-рожном транспорте”, М..., Транспорт, 1988

Курстық жұмыстың толық нұсқасын Kenester.kz сайтының әкімшілігінен сұрап біле аласыз.

Курстық немесе Дипломдық жұмысқа тапсырыс беру

загрузка...